fortepian


Fortepian jest zaliczany do grupy instrumentw strunowych klawiszowych uderzanych. Posiada sporych rozmiarw otwierane pudo rezonansowe o charakterystycznym ksztacie przypominajcym skrzydo ptaka, w ktrym umieszczona jest metalowa rama z krzyowo rozpitymi strunami, paska wierkowa pyta rezonansowa, klawiatura poczona z mechanizmem moteczkowym oraz system tumikw, sterowanych za pomoc trzech nonych pedaw. Kady klawisz poczony jest z moteczkiem, ktry uderzajc w odpowiedni strun powoduje powstanie dwiku o okrelonej wysokoci, barwie i sile brzmienia. Fortepian posiada bardzo rozleg chromatyczn skal dwikow oraz due moliwoci wykonawcze, dziki czemu jest jednym z najbardziej wszechstronnych instrumentw muzycznych. Pierwszy fortepian powsta w 1711 roku we Florencji w warsztacie Bartolomeo Cristofori'ego. Nowemu instrumentowi nadano nazw "gravicembalo col pian' e forte". Powsta poprzez modyfikacj konstrukcji popularnych ju wczeniej w Europie instrumentw klawiszowych, takich jak klawikord i klawesyn. W niespena pi lat pniej pierwsze fortepiany postay rwnie we Francji i Niemczech. Dziki licznym ulepszeniom konstrukcyjnym z biegiem lat w instrumencie zastosowano krzyowy ukad strun, drewnian ram zastpiono metalow, wprowadzono sprawny mechanizm moteczkowy i tumikowy oraz znacznie zwikszono skal dwikow instrumentu. W Polsce produkcja fortepianw rozwina si ju w II poowie XVIII wieku. Liczba krajowych fabryk wzrosa znacznie w XIX wieku w odpowiedzi na wzrastajce zapotrzebowanie na ten instrument. Z licznych odmian fortepianw budowanych w XVIII i XIX wieku warto wymieni: fortepian buduarowy - instrument przenony wielkoci podrnej walizy; fortepian orfika - przenony instrument o niewielkich rozmiarach przeznaczony gwnie do muzykowania amatorskiego; fortepian stoowy - w ksztacie przypominajcym klawikord, z klawiatur umieszczon wzdu duszego boku; fortepian-lira, fortepian-szafa lub fortepian-yrafa - ktrych puda rezonansowe ustawione byy pionowo i posiaday niekiedy wymylne ksztaty; pianino - bdce jedyn dawn odmian fortepianu, ktra przetrwaa do naszych czasw. Dziki niezwykym moliwociom wykonawczym fortepian zyska ogromn popularno, stajc si w XIX wieku jednym z najbardziej znanych i powszechnie uywanych instrumentw muzycznych. Muzyka fortepianowa wyrosa z tradycji klawesynowej. Za pierwszych jej twrcw uznaje si synw J.S.Bacha. Burzliwy rozwj twrczoci fortepianowej przypada na okres klasycyzmu, w ktrym wybitn rol odegrali synni klasycy wiedescy J.Haydn, W.A.Mozart i L.v. Beethoven, ktrzy pozostawili szereg wybitnych utworw oraz byli pierwszymi wirtuozami tego instrumentu. W okresie pniejszym do grona wirtuozw i genialnych twrcw muzyki fortepianowej doczyli F.Chopin, R.Schumann, F.Schubert, F.Menelssohn, F.Liszt, J.Brahms, C.Debussy i wielu innych. Obecnie fortepian sta si instrumentem oglnowiatowym, wykorzystywanym zarwno w muzyce solowej, jak te symfonicznej i kameralnej. Zosta zaadoptowany przez jazz i muzyk rozrywkow.