trbka


Wspczesna trbka skada si z metalowej rury, najczciej wykonanej z mosidzu, rzadziej z metali szlachetnych. Rura skrcona jest w ptl. Z jednej strony zakoczona kielichowym lub stokowym ustnikiem, a z drugiej rozszerzeniem w ksztacie dzwonu (czar). Zesp trzech zaworw (najczciej tokw) otwiera lub zamyka drogi przepywu powietrza, umoliwiajc zmian wysokoci dwiku. Trbka wyposaona jest take w jeden lub wicej zaworw pozwalajcych na usuwanie gromadzcej si wilgoci (liny grajcego i skroplonej pary wodnej). Brzmienie trbki w duej mierze zalene jest od techniki gry i moe by agodne i melodyjne bd ostre i wibrujce. Charakterystyczna dla tego instrumentu jest dua sia dwiku i donono. Zastosowanie tumikw pozwala na zmian siy i barwy dwiku. Wspczesna trbka znana jest w swej formie od 1813 roku, kiedy to wyposaono j w zawory, co znacznie uatwio technik gry. Wczesna trbka, wywodzca si z archaicznych instrumentw blaszanych, bardziej przypominaa wspczesny rg (waltorni) ni dzisiejsz trbk. Bez zaworw i o ograniczonych moliwociach technicznych uywana bya do grania fanfar. Dopiero w XVII i XVIII wieku wypracowano technik gry na trbce clarino. Wykorzystywali j powszechnie kompozytorzy epoki baroku, m.in. Johann Sebastian Bach i Georg Friedrich Hndel. Gra na trbce clarino, niezwykle trudna i wymagajca znacznych umiejtnoci technicznych, staa si bardzo intratnym zawodem. Clarinici byli najlepiej opacanymi instrumentalistami swych czasw. W poowie XVIII wieku znaczenie trbki w muzyce zaczo si zmniejsza. Mimo prb ulepszenia instrumentu nie osignito znaczcych rezultatw. Przetrwaa zmiana ksztatu ustnika na pytszy, co w pewnym stopniu uatwio gr w wyszych rejestrach. Inn prb byo skonstruowanie trbki suwakowej, majcej t sam zasad dziaania co puzon. Rozwizao to problem wydobywania wszystkich dwikw, lecz uczynio trbk stosunkowo powolnym instrumentem, uniemoliwiajc gr w szybkich tempach. Trbka suwakowa sporadycznie uywana jest do dzi. Wprowadzenie zaworw w 1813 uatwio technik gry i umoliwio wydobycie wszystkich dwikw chromatycznych w caej skali instrumentu. Aczkolwiek parti trbki umieszczali w swych kompozycjach tacy kompozytorzy jak Hector Berlioz, Gioacchino Rossini czy Igor Strawinski, trbka nie wrcia do swej wietnoci z czasw clarino. Dopiero w latach czterdziestych XX wieku nastpi renesans instrumentu za spraw muzykw jazzowych. Odkryli oni wyjtkowe cechy tego instrumentu i powikszyli jego moliwoci. Wypracowane przez nich techniki gry byy czsto adaptowane przez muzykw wykonujcych repertuar klasyczny. Do najwybitniejszych trbaczy jazzowych nale:
Tomasz Stako
Piotr Wojtasik
Henryk Majewski

W szkoach muzycznych na trbce mog gra dzieci od wieku 7 lat (optymalnym wiekiem, kiedy puca s odpowiednio wyksztacone, jest ok. 8-9 rok ycia, lecz w przy odpowiednim postpowaniu dydaktycznym nauk gry na tym instrumencie mona rozpocz w bardzo modym wieku).